عنوان : ايثار و ايثارگران در منظر امام خميني(ره)
مترجم :  
نویسنده :  سيد محمد هاشمي تروجني عضويت هيئت علمي جهاد دانشگاه
معنا و مفهوم ايثار
ايثار در لغت به معناي برگزيدن،عطا كردن ،غرض ديگران را غرض خويش مقدم داشتن،برگزيدگي يعني منفعت غير را برمصلحت خود مقدم داشتن و اين كمال درجه سخاوت است ،ديگري را در رساندن به منفعت و دفع مضرت برخود مقدم داشتن و آن نهايت برادري است.
ايثار در اصطلاح دانش اخلاق دومين نوع از انواعي است كه تحت فضيلت «سخا»قرار دارد. [-سخا-] و مراد از آن ،آن است كه انسان از انچه خود بدان نياز دارد ،جونمردانه بگذرد و آن را به ديگري كه بدان نيازمند است ببخشد و اين گذشتن و بخشيدن كه همانا ديگري را برخود برگزيدن است،-ملكه نفس ادمي گردد.
در اخلاق ناصري راجع به ايثار امده است :
«ايثار آن بود كه بر نفس اسان باشد از سرمايحتاجي كه به خاصه او تعلق داشته بود و برخاستن و بذل كردن در وجه كسي كه استحقاق آن او را ثابت بود.»
با توجه به معناي ايثار كه يك واژه عام است و در همه مكتب هاو فرهنگ ها وجود دارد ولي در اسلام مفهوم آن از يك برتري خاصي برخوردار است و هر تلاش،فداكاري ،بخشش و جايگزيني را ايثار نميگويند بلكه ايثار در اسلام داراي پيش زمينه اي چون اخلاص و در را ه خدا بودن دارد.ايثار بيانگر رشد و معرفت انساني است،و اين موقعي است كه انسان به يك تكامل روحي دسترسي پيدا كند.

ارزش واهميت ايثار
دراسلام ايثار في نفسه داراي ارزش نيست بلكه انچه به آن ارزش ميدهد جهت و هدف ايثار است،كه در كدام جهت و براي چه هدفي باشد.در همه فرهنگ ها ايثار وجود دارد.مهم ماهيت و محتواي عمل است نه صورت عمل ،در اين زمينه امام ميفرمايند:
«شما جان خودتان را فدا ميكنيد ،و بسياري اشخاص هم هستند كه در راه هاي انحرافي باز هم اين كار را ميكنند .صورت عمل ،يك صورت است لكن معني دو تاو محتوا دوتاست.ميزان عمل است،نه صورت عمل.»
ايثار هميشه با شناخت همراه است ،بدون شناخت ايثارمعني ندارد چون هدف نهايي آن رسيدن به حق است و اين موقعي معنا پيدا ميكند كه انسان حق را بشناسد و براي رسيدن به آن تلاش كند ،و ايثار عامل نزديكي به خداست و سبب مي شود انسان بتواند حجاب هارا برطرف كند و تا مرز جلوه گري حق پيش رود و همچون سبكبالان عاشق با توسن شرف و عزت به معراج خون بتازد و بر قله رفيع شهادت بايستد ،درمكتب اسلام ايثار ،تلاش بي جهت و سرگرداني نيست بلكه قيامي است كه گام نخست آن شكستن خود و برداشتن حجاب دروني است و اين موقعي است كه همه چيز در جهت خدا باشد.
«ما خودما حجاب هستيم بين خودمان و وجه الله ،اگر چنانچه كسي في سبيل الله و در را ه خدا اين حجاب را داد،اين حجاب را شكست و انچه كه داشت ،كه عبارت بوداز حيات خودش بود تقديم كرد اين همه مبدأ همه حجابها را شكسته است ،خود را شكسته است ،و چون براي خدا جهاد كرده است و براي خدا دفاع كرده است ،از كشور خدا و ايين الهي و هرچه داشته است در طبق اخلاص گذاشته و تقديم كرده است ،خود را داده است ،اين حجاب شكسته ميشود.»
وقتي پرده برداشته شود نور حق متجلي مي گردد،در پناه اين تجلي ايثار ظهور ميكند كه ماشاهد جلوه هاي آن در انقلاب اسلامي و بعد از آن به خصوص در جبهه هاي دقاع مقدس بوده ايم،و همه اين فداكاري و شجاعت ها پرتوي از هجرت است و ارزش ايثار را فقط بايد در هجرت به سوي دوست جستجو كرد ،و اين هجرت است كه به اين فداكاريها و شجاعت ها مهني مي بخشد.
درود و رحمت خداوند متعال برشهداي ارجمند و جانبازان عزيز،اين مهاجران الي الله و رسوله كه بالاترين سرمايه اي كه خداوند به انها امانت داده در راه پرارزش والاترين ايده در طبق اخلاص گذاشته و تقديم محضر مقدسش كردند و ارزشمندترن نظام را تا سرحد جان و توان پاسداري كردند و دشمنان خدا را از ميهن اسلامي بيرون راندند .كدام هجرت به سوي خدا و رسول بالاترين و والاتر از اين هجرت و كدام فداكاري و جانبداري است.
اما درك واقعي ارزش ايثار براي خاك نشينان چون ما كاري بس دشوار است.
«ما براي درك كامل ارزش و راه شهيدانمان فاصله طولاني را بايد بپيماييم و در گذر زمان و تاريخ انقلاب و ايندگان آن را جستجو نماييم.»
جلوه ايثار
جلوه ايثار تجلي ايمان در رفتار و عمل انسان ايثارگر است كه براي رسيدن به كوي دوست با شعار الله اكبر به تطهير روح و دل مي پردازد ،تا به مقام محمود دست مي يابد و مورد خطاب حضرت دوست قرار ميگيرد كه ،فادخلي في عبادي و ادخلي جنتي.انچه امروز از جلوه ايثار در جامعه ما پرتو افكنده شده همه تجلي نسيم عشق كاروان مستان در هجرت از زندگي عالم ادني و جهان سفلي يه وادي ايمن و ملكوت اعلا است.تاختن برطاغوت و فروكشيدن آن از اريكه قدرت ،دفاع از مستضعفين و تاختن بر مستكبرين همه بهانه اي براي شكستن زندان تن و پرواز و رهايي به سوي حق است.براي دينن جلوه هاي ايثار بايد از چشم و دل معلم ايثارگران به نظاره ن نشست.
باكدام قلم و بيان مي توان از عزيزاني كه سنگر هاي جنگ را به محراب مسجد و معراج الي الله تبديل كردند،ثنا كرد.گيرم كه قلمفرسايان هنرمند بتوانند ميدان هاي شجاعت و دلاوري آن و قدرت و جسارت فوق العاده انها را در زير اتش مسلسل ها و توپ ها و تانك ها ترسيم نمايند و نقاشان و هنر پيشگان بتوانند پيروزيهاي هنرمندانه انان را در آن شب هاي تار در مقابل موشكها و بمب افكن هاي دشمن غدار و عبور از پيچ وخم هاي سيم هاي خاردار و كوه هاي سر به فلك كشيده و بيرون كشيدن دشمنان خدا از سنگر هاي بتوني و مجهز به جهاز هاي پيشرفته را مجسم نمايند،لكن آن بعد الهي عرفاني و آن جلوه معنوي رباني كه جان ها را به سوي خود پرواز ميدهد و آن قلب هاي ذوب شده در تجليات الهي را با چه قلم و چه هنر و چه بياني مي توان ترسيم كرد.راستي اين غربيان و شرقيان و غربزدگان و شرقزدگان و ملي گرايان اين فداكاري ها را با اين بعد معنوي و روح عرفاني و عشق الهي با چه چيزي توجيه و تحليل ميكنند؟اينجا عمل و جسارت مطرح نيست ،انگيزه و روح و جهت «لدي الربي»آن مطرح است.عشق به محبوب حقيقي كه همه چيز رامحو ميكند و هر انگيزه اي غير از عشق به او را مي سوزاند مطرح است.در كدام جنگ و نهضت وا نقلاب و شورش در طول زمان و سراسر خلقت ،سربازاني چنين و فداكاراني مانند ايران را سراغ داريد،جز در طبقه اولياي الهي و تربيت شدگان درمكتب انان كه فرزندان اين ديار به نور انان استضائه كرده و از خود رسته اند؟و در كجا در لابلاي تاريخ چون مادران و پدران و همسران و و خواهران و برادران و ساير بستگان اينان سراغ داريد كه پس از چند قرباني باز براي قرباني ديگر فرزندان خود پيشقدم ميشوند؟اين مكتب قرآن و اسلام راستين است واينان فرزندان اين قرآن و اسلام.اين مكتب ماست و اينان صاحبان مكتب مان.

شناخت اهداف ايثارگران
ايثارگران برزگران راه حق كه بردوش تعهد سرخ خونين خويش رسالت پاسداري از اركان عظمت و افتخار انقلاب اسلامي راحمل ميكنند ،شناخت اهداف انها از مهمترين مباحث فرهنگي جامعه است كه مي تواند الگو و معياري براي ساماندهي فرهنگي قرار گيرد.اهداف همه ايثارگران در مكتب الهي چيزي جز رسيدن به حق نيست.انچه امروز در جامعه به عنوان اهداف ايثارگران مطرح است همه ابزار و وسيله هستند نه هدف،سرنگوني طاغوت ايجاد حكومت اسلامي ،دستيابي به ازادي ،اجراي قانون اسلامي و ده ها خواسته ديگر همه وسيله هستند براي رسيدن به اهداف بالاتر،و آن راهيابي به كمال مطلق و جلال و جمال بي نهايت است.شناخت چنين هدفي را نميتوان باصحيفه طبيعت ،عقل و تجربه هاي بشري كه در تجليل عملكرد انسان هاي مادي به بار نشسته است به جستجو پرداخت،اين راه جز با عشق و فهم و معرفت ديني ميسر نمي گردد.ايثارگران در مكتبي به درس نشستند كه جز جلوه حق چيزي نديدندو همه سعي و تلاش انها در اين بود كه با تكبير دل تا معراج حقيقي بتازند،تا برقله شهادت دست يابند و مهمان حق گردند ،انچه ماميتوانيم دست يابيم جلوه هاي ايثلراست نه اهداف انها كه در اين زمينه امام ميفرمايند:
شهيد در راه حق وهدف الهي را نتوان با ديدگاه امكاني به مقام والاي آن پي برد كه ارزش عظيم آن معيار الهي و مقام والاي اين ديدي ربوبي لازم دارد ونه تنها دست ما خاك نشينان از آن و اين كوتان است كه افلاكيان نيز از راه يافتن به كنه آن عاجزند،چون كه آن ها از مختصات انسان كامل است و ملكوتيان با آن مقام اسرار اميز فاصله ها دارند.
شناخت اهداف ايثارگران ،جانبازان ،شهدا ومفقوران كه به عشق خداوند و شوق لقاءالله در سبقت در دفاع از حق و اسلام عزيز سر از پا نشناختند و تنها سرمايه بزرگ خود را كه جان است فداي هدف مقدس نمودند و ازادگاني كه براي دفاع از ازادي و حريت در زندان هاي مخوف دشمن شجاعانه سرود عشق سرداده اند،در عصر حاضر مي تواند چراغ هدايت براي نسلي كه از فرهنگ غرب سيلي مي خورد و در برزخ بي هويتي سرگردا ميشود باشدو تلاش همه وفاداران به اسلام و انقلاب اسلامي بايد اين باشد كه نگذاريد اين نور هدايت و معرفت معنوي خاموش شود.

حفاظت و خدمت به ايثارگران
تجلي فرهنگ اسلام را ميتوان در ايثار جستجو كرد ،كه امروزه در الگوي ارزشي جامعه و رفتار انسان ها ظهور نموده و جمهوري اسلامي را به ارمغان آورده است.فرهنگ ايثار پشتوانه معنوي نظام مقدس جمهوري اسلامي را به ارمغان آورده است .فرهنگ ايثار پشتوانه معنوي نظام مقدس جمهوري اسلامي است.لذا براي حراست از نظام كه حاصل زحمات انهاست بايد از ايثارگران كه خالق فرهنگ ايثار در زمينه هاي مختلف هستند،حفاظت شود.يكي از راه هاي نفوذ دشمن ،تهاجم فرهنگي است.با تخريب فرهنگ حصار ها فرو ميريزد و امنيت واقعي جامعه در قلمرو هاي مختلف سلب ميشود،انسان ها به خصوص نسل جوان قدرت روحي خود را در ناكجا اباد فرهنگي از دست ميدهند،لذا براي قدرت بخشيدن به فرهنگ جامعه و جلوگيري از اسيب هاي مختلف بايد به فكر تقويت پشتوانه هاي معنوي بود.
يكي از پشتوانه هاي فرهنگ جامعه ،فرهنگ ايثار وشهادت است كه از نسيم روح بخش اسلام در جامعه ما جاري شده است .فرهنگ ايثار ،فرهنگ خسونت نيست ،بلكه فرهنگ همدلي ،مهرباني ،محبت و عطوفت است،چون اين ايثار گران بودند كه در جان خويش را به محبت بخشيدند و سختي و خشونت دفاع را براي ارامش جامعه خريدند و حريم جامعه را از تعرض دشمنان براي رشدو عطوفت و مهرباني مصون نگه داشتند،امروز كساني كه طبل مبارزه با خشونت را مي كوبند راهي جز پاسداري از فرهنگ ايثار و شهادت ندارند.
حضور ايثار گران در جامعه ،حضور عطر ايمان است،براي حذف يأس ،نا اميدي و عصيان روح هاي سرگردان ،حضور و مشاركت انها در ابعاد مختلف ضروري است.انچه مي تواند در جامعه اميد ايجاد كند و روح به آن بدمدفرهنگ ايثار و شهادت است .به همين دليل است كه بايد ايثارگران را در تحولات جامعه و سازندگي آن مشاركت داد تا پاسدار و الگوي فرهنگ جامعه قرارگيرند،براي اين حركت،بايد بستر حضور انها را فراهم نمود .امروز خدمت به ايثارگران ،رزمندگان ،جانبازان و خانواده شهدا ،خدمت به شخص نيست بلكه خدمت به فرهنگ و ارزش هاي فرهنگي است،گرچه دشمن با بزرگنمايي سعي ميكند خدمت به ولي نعمتان جامعه را لوث كند و انها را رو در روي جامعه قرار دهد ،ولي ما بدون در نظر گرفتن اين تبليغات بايد بدانيم چه وظيفه ديني،اخلاقي و سياسي نسبت به انها داريم.امام ايثار گران در اين زمينه ميفرمايند:
«آنها خدمت خودشان را به اسلام كردند و آن وقت خداي تبارك و تعالي مقدر فرمود به خدمت او شتافتند.مهم براي ما اين است كه ما به تكليفمان عمل كنيم،به آن چه خداي تبارك و تعالي فرموده است عمل كنيم.پيش كساني كه به خدا ارتباط دارند.شهادت عزيران مطرح نيست،خدمت عزيزان مطرح است.انها خدمت خودشان را كردند و براي اين ملت سرمايه هايي بودند كه از دست رفت لكن راهي كه انها رفتند بايد ما هم با هوشياري آن راه را تعقيب كنيم.»
«اكنون وقت آن است كه ما كه وارثان اسن خونها هستيم و بازماندگان جوانان و شهداي به خون خفته هستيم از پاي ننشينيم تا فداكاري انان را به ثمر برسانيم.»
«مردم انقلابي بايد بدانند كه براي حفظ اسلام و انقلاب نگهباني از ثمرات آن و پاس خون شهيدان لازم است.»
«ياد شهداي فداكار را كه جمهوري اسلامي و پيروزي ها ،رهين جان نثاري انهاست ،زنده نگه دارند و از معلولين عزيز و اسيب ديدگان و اوارگان مقام در راه استقرار حكومت الله تفقد و قدرشناسي نمايندو از بازماندگان شهدا دلجويي و به انان دلداري دهند.»
«من در ميان شما باشم و يا نباشم به همه وصيت و سفارش مي كنم كه نگذاريد انقلاب به دست نا اهلان و نامحرمان بيفتد .نگذاريد پيشكسوتان شهادت و خون در پيچ و خم زندگي روزمره خود به فراموشي سپرده شوند.»
اميد است كه با الگو قرار دادن فرهنگ ايثار و شهادت بتوانيم از امانت الهي وارثان حكومت حق پاسداري نماييم و وظيفه مان رانسبت به خالقان ايثار انجام دهيم.