|
كلمات كليدي : 1ـ شهادت 2ـ ايثار 3ـ فرهنگ شهادت 4ـ فرهنگ ايثار5ـ محافل عمومي6ـ سازمان هاي دولتي
نويسنده : علي اكبر محمّدرضايي , حسينعلي سرگزي , قاسمعلي كابلي , زينب آلوستاني
موضوعات مقالات :ايثار و شهادت
چكيده
هدف اصلي اين پژوهش، شناسايي عوامل و موانع گسترش ترويج فرهنگ ايثار و شهادت در سازمانهاي دولتي و محافل عمومي در استان گلستان بوده و سئوالات پژوهش نيز بر همين مبنا طرّاحي گرديده است. جامعة آماري اين پژوهش، كاركنان سازمانهاي دولتي و محافل عمومي در استان گلستان بودهاند و تعداد 408 كارمند و 613 نفر از افراد شركتكننده در نماز جمعه، تماشاگران مسابقات ورزشي و افراد شركتكننده در مراسم يادوارههاي شهدا به عنوان نمايندگان محافل عمومي در نظر گرفته شده است. روش قالب در اين پژوهش، پيمايشي بوده و براي جمعآوري اطّلاعات از ابزارهاي مصاحبه و پرسشنامه استفاده گرديده است. جهت شناخت ميزان روايي ابزار از تكنيك ضريب آلفاي كرانباخ استفاده و براي تعيين اعتبار پرسشنامه از تكنيك اعتبار صوري استفاده گرديده است.
مهمترين نتايج اين پژوهش، اين واقعيّت است كه ميانگين نظرات پاسخگويان كارمند در مورد متغيّر شرايط موجود در جامعه 3/3 از 5 و ميانگين پاسخگويان محافل عمومي 66/1 از 5، ميانگين نظرات پاسخگويان در مورد اثر كوششهاي و تلاش روحانيّون در گسترش فرهنگ فوق 8/1 از 5 براي پاسخگويان محافل عمومي و پاسخگويان كارمند 2/1 از 5 و ميانگين نظرات پاسخگويان كارمند در مورد متغيّر عملكرد و رفتار و... مسؤولان در گسترش فرهنگ فوق 6/2 از 5 و پاسخگويان محافل عمومي 8/2 از 5، ميانگين نظرات پاسخگويان در مورد اثر كمتوجّهي و عدم تكريم ايثارگران در كاهش و ضعف فرهنگ مورد مطالعه در نظر پاسخگويان 7/3 از 5 و در نزد پاسخگويان محافل عمومي 7/1 از 5 بود كه دادههاي فوق بيانكنندة اثر
متغيّرهاي مستقل در ترويج و يا عدم ترويج فرهنگ مورد مطالعه در سازمانهاي دولتي و محافل دولتي است. با لحاظ كردن نتايج دادههاي توصيفي و تحليلي، پيشنهادهايي براي شناسايي موانع و در راستاي آن به گسترش فرهنگ ايثار و شهادت ارائه گرديده است كه ميتوان مهمترين پيشنهاد اين پژوهش را بدين شرح بيان نمود كه براي بر طرف نمودن موانع ترويج فرهنگ ايثار و شهادت در جامعه بايد اقداماتي بنيادي در سطح كلان در راستاي اصلاح شرايط اجتماعي و فرهنگي جامعه انجام داد و در كنشهاي افراد تأثيرگذار مانند روحانيّت، مسؤولان جامعه، دگرگوني ايجاد نمود. بازانديشي در شيوههاي تكريم ايثارگران، ايجاد هماهنگي بين نهادهاي متولّي و از همه مهمتر، انتخاب مسؤولاني در استان كه در حدِّ متوسّط از شاخصهها و مؤلّفههاي فرهنگ ايثار و شهادت برخورار باشند، ميتواند كارساز باشد. همچنين آموزش و هدايت جامعة ايثارگري در جهت حفظ وجاهت اجتماعي و... ميتواند باعث گسترش فرهنگ ايثار و شهادت در محافل عمومي و سازمانهاي دولتي باشد و در مجموع هماهنگي بين سطوح كلان، ميانه و خُرد و از همه مهمتر، شفّاف نمودن فرهنگ ايثار و شهادت در جامعه و عامليّت به فرهنگ فوق از سوي متولّيان ميتواند در نهادينه نمودن فرهنگ فوق كمكهاي زيادي نمايد.
مقدّمه و بيان مسأله
انسان به عنوان يك موجود اجتماعي به واسطة دارا بودن فرهنگ از سایر موجودات اجتماعي جدا و منفك ميگردد، فرهنگ در جوامع انساني، عامل پيشرفت، تكامل و... بشر بوده است و ميتوان گفت كه پيشرفتهاي جوامع انساني ناشي از فرهنگ بوده است.
در ادبيّات فارسي، فرهنگ، واژهاي است مركّب از دو جزء «فر» + «هنگ». در فارسي «فر» به معناي بالا، جلو و پيش به كار رفته است و «هنگ» به معني كشيدن، سنگيني و وزن است. بنابراين، واژة فرهنگ از نظر لغوي به معناي بالا و بيرون كشيدن است كه مفاهيم متعدّدي همچون دانش، خرد، معرفت، آموزش و پرورش و... از آن ياد ميشود.
انديشمندان، تعاريف متفاوتي را از فرهنگ ارائه مينمايند. «تايلور»، معتقد است «فرهنگ»، عبارت است از مجموعهاي پيچيده از علوم، دانشها، هنرها، افكار و اعتقادات، قوانين و مقرّرات، آداب و رسوم و سنّتها و به طور خلاصه كلّية آموختهها و عاداتي كه يك انسان به عنوان عناصر جامعه اخذ ميكند. يا «وايت» در مورد فرهنگ ميگويد:«ما، فرهنگ را از آن مقوله از اشيا و وقايع وابسته به نمادسازي و محصول نمادسازي و انسان ميباشد، تعريف ميكنيم كه اين محصولات را شامل افكار، باورها، مفاهيم، كنشها، رسوم و نگرشها و اشيا ميداند.» در مجموع فرهنگ را ميتوان در تعريفي عام عبارت از كلّية روشهايي كه انسانها در زندگي به كار ميگيرند، تعريف نمود.
در اصطلاح فقهي، شهيد به معناي مجاهدت با نَفْس، ثبات قدم در دين، طالب علم، مدافع از جان، مال، ناموس و غريب اطلاق ميگردد. در تعبيري ديگر، شهادت، مرگ در راه آرمان است. شهادت در معناي عام، هنگامي است كه فرد در مقابله با تهاجم دشمن به كشور يا به خاطر آرمانهاي انساني جان خويش را از دست بدهد. شهادت در معناي خاص، زماني است كه فرد به خاطر آرمانهاي مذهبي يا مسلكي، جان خود را از دست بدهد. در لغتنامة دهخدا، اين گونه آمده «شهيد، كسي است كه آگاهانه در راه پيكار الهي كشته ميشود.» بر اين اساس، شهيد خود عاليترين مصداق ايثارگري است؛ زيرا او با برگزيدن راه الهي و گذشتن از همة آمال و آرزوها تا مرحله فدا نمودن جان خويش به پيش ميرود.
«ايثار» در لغت به معناي برگزيدن، عطا كردن، غرض ديگران را بر غرض خويش مقدّم داشتن. برگزيدن؛؛ يعني،، منفعت غير را بر مصلحت خود مقدّم داشتن و اين كمال ايثار در لغت به معني برگزيدن، عطا كردن و... است.
مفهوم فرهنگ شهادت به مجموعة باورها، آگاهيها، آداب و اعتقادات و اعمالي كه موجب وصول انسان به عاليترين درجة كمال؛؛ يعني،، مرگ آگاهانه در راه خدا ميگردد و با توجّه به شرايط و ويژگيهاي جامعة ايران به هر گونه آثار باقيمانده از شهدا دربارة شهادت، شهيد، سيره و روش شهيدان، پيام شهيدان و سرانجام تربت پاك و مقدّس آنها ميتواند بخشي از فرهنگ شهادت باشد كه ميتوان با توجّه به ادبيّات موجود در زمينة شهادت، فرهنگ شهادت را در شاخصها و متغيّرهايي مشخّص و تنظيم نمود كه اجمالاً ميتوان از مواردي بدين شرح ياد نمود:
1ـ خدامحوري در مقابل خودمحوري. 2ـ ايثار (ترجيح دادن منافع ديگران به منافع خود). 3ـ آخرت را به دنيا ترجيح دادن. 4ـ اطاعت بيچون و چرا از مقام ولايت تا پاي جان.
5ـ ارزشهاي انساني را بر منافع شخصي ترجيح دادن. 6ـ در مسير كمال حركت كردن. 7ـ صبر و استقامت. 8ـ سازشناپذيري در مقابل دشمنان. 9ـ عزّت نَفْس و زير بار ذلّت نرفتن.
10ـ مجاهد زيستن.11ـ نترسيدن از مرگ. 12ـ دورنگري در مقابل كوتهنگري. 13ـ عقل را به عشق آميختن. 14ـ رضاي خدا را به رضاي خلق ترجيح دادن. 15ـ حضور در صحنههاي دفاع از حق در مقابل باطل.
همزمان با بيان مفهومي فرهنگ شهادت ميبايد به بررسي فرهنگ ايثار نيز بپردازيم، هرچند كه تفكيك اين دو مفهوم بسيار مشكل است. در معناي عرف، ايثارگر به كسي گفته ميشود كه به خاطر ارزشهاي ديني، ملّي و انساني فعّاليّتهاي جهادي داشته باشد. همچنين ميتوان ايثار را از طريق مفاهيمي مانند دينباوري، انساندوستي، شهادت، رشادت، از خود گذشتگي، عزّت و عظمت فردي و اجتماعي و... تعريف نمود و بايد به اين مفهوم توجّه نمود كه ايثار يك هيجان زودگذر و بروز يك احساس آني نيست؛ بلكه استكمال شعوري است در يك انتخاب تجلّي مييابد و ايثار هميشه با شناخت همراه بوده است.
پايههاي مفهومي اين پژوهش را مفاهيمي مانند فرهنگپذيري و نهادينه شدن تشكيل ميدهند. منظور از فرهنگپذيري، جريان تدريجي و عميق جامعهپذيري است و به واسطة فرهنگپذيري، امكان نهادينه شدن ارزشها و هنجارها و به تعبير ديگر فرهنگ مورد نظر دروني ميشود و زماني كه فرهنگ دروني شده، ايجاد گردد، امكان نهادينه شدن فرهنگ ممكن ميگردد. منظور از نهاد در جامعهشناسي، «نظام سازمان يافته و پايداري از الگوهاي اجتماعي است كه برخي رفتارهاي تأييدشده و يكنواختي را جهت برآورده ساختن نيازهاي بنيادي جامعه، ايجاب مينمايد. » (كوئن، 1371: 110) و نهادمندي و يا نهادينه شدن (به فراگردي اطلاق ميگردد كه از طريق آن نظام با قائدهاي از هنجارها، منزلتها، نقشهاي به هم پيوسته و مورد پذيرش يك جامعه شكل ميگيرد. از طريق اين فراگرد رفتار خودجوش و پيشبينيناپذير، جايش را به رفتاري منظّم و پيشبينيپذير ميدهد. (همان: 111).
با وجود اهمّيّت فرهنگ شهادت و ايثار در اسلام و جامعة ايران در اواخر جنگ و بعد از جنگ با گذشت زمان، ايثارگريها و شهادتطلبيهاي افراد جامعه تبديل به اسطوره شد و ميزان توجّه مسؤولان و مردم كاهش يافت و بعضي از مسؤولان و شهروندان آن چنان غرق در امور دنيوي شدند و حتّي در برنامههاي توسعه تنها به امور مادّي توجّه نمودند كه در واقعيّت اين طرحها و برنامهها نتوانستند به توفيق چنداني دست يابند و علّت اين امر ميتواند عوامل مختلفي داشته باشد كه به نظر ميرسد دوري از تعاليم مذهبي و گرايش مسؤولان به دنياگرايي و عدم ترويج فرهنگ ايثار و شهادت به حدِّ كفايت باشد و اين در حالي است كه تجربيّات تاريخي نشان ميدهند كه استفاده درست از فرهنگ ديني و به خصوص فرهنگ ايثار و شهادت ميتواند موتور محرّكة پيشرفت دنيوي، اخلاقي، اخروي و... جوامع باشد.
با توجّه به مفاهيم نظري به كاررفته در اين پژوهش، تلاش ميگردد كه با نگرشي علمي و موشكافانه به شناسايي موانع ترويج فرهنگ ايثار و شهادت در محافل عمومي و سازمانهاي دولتي در استان گلستان پرداخته شود.
در مجموع با عنايت به موارد فوق، اين تحقيق در پي آن است:اولاً دريابد چه عواملي درعدم گسترش فرهنگ ايثار و شهادت در محافل عمومي و مراكز دولتي نقش دارند؟ ثانياً چه عواملي در ترويج و گسترش فرهنگ ايثار و شهادت در محافل عمومي و مراكز دولتي نقش دارند؟ ثالثا چگونه ميتوان با الهام از ديدگاههاي علمي و يافتههاي پژوهش، زمينههاي گسترش ترويج فرهنگ ايثار و شهادت را فراهم آورد؟
اهداف پژوهش
هدف اصلي و بنيادين اين پژوهش، «شناسايي عوامل مؤثّر بر موانع ترويج فرهنگ ايثار و شهادت در محافل عمومي و مراكز دولتي استان گلستان» است و براي تحقّق اين هدف، اهداف فرعي ذيل مطمح نظرميباشد:
1ـ بررسي و شناسايي عوامل مؤثّر در گسترش و ترويج فرهنگ شهادت و ايثار در محافل عمومي و مراكز دولتي در استان گلستان.
2ـ شناسايي موانع ترويج فرهنگ شهادت و ايثار در محافل عمومي و مراكز دولتي در استان گلستان.
3ـ ارائة پيشنهادهايي براساس يافتههاي پژوهش، جهت گسترش ترويج فرهنگ ايثار و شهادت در محافل عمومي و مراكز دولتي در استان گلستان.
سؤالات اساسي
با توجّه به موارد مطرح شده در طرح مسأله و اهداف پژوهش، سئوالات اساسي اين پژوهش بدين شرح ميباشد:
1ـ شرایط موجود در جامعه تا چه میزان در کاهش و ضعف ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در محافل عمومی و سازمانهای دولتی نقش دارند؟
2ـ تلاشها و فعّالیّتهای روحانیون تا چه میزان در ترویج و گسترش فرهنگ ایثار و شهادت در محافل عمومی و سازمانهای دولتی مؤثّر می باشد؟
3ـ کمتوجّهی و عدم تکریم ایثارگران در جامعه تا چه میزان در کاهش و ضعف ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در محافل عمومی و سازمانهای دولتی نقش دارند؟
4ـ تناقض در برنامههای صدا و سیما تا چه میزان در کاهش و ضعف ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در محافل عمومی و سازمانهای دولتی نقش دارند؟
5ـ عدم هماهنگی و ارتباط سازمانهای متولّی فرهنگ، تا چه میزان در کاهش و ضعف ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در محافل عمومی و سازمانهای دولتی نقش دارند؟
6ـ رفتار و عمل مسؤولان، تا چه میزان در ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در محافل عمومی و سازمانهای دولتی نقش دارند؟
7ـ عاملیّت مسؤولان به شاخصها و مؤلّفههای فرهنگ ایثار و شهادت، تا چه میزان در ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در محافل عمومی و سازمانهای دولتی نقش دارند؟
8ـ عاملیّت جامعه ايثارگري به شاخصها و مؤلّفههای فرهنگ ایثار و شهادت، تا چه میزان در ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در محافل عمومی و سازمانهای دولتی نقش دارند؟
9ـ چگونه ميتوان فرهنگ ايثار و شهادت را در محافل عمومي و مراكز دولتي استان گلستان بر مبناي يافتههاي پژوهش نهادينه نمود؟
روش تحقيق
با توجّه به ماهيّت موضوع تحقيق روش غالب در اين پژوهش پيمايشي است و به فراخور شرايط از روشهاي اسنادي نيز استفاده ميشود
ابزار تحقيق و نحوة بررسي اعتبار و روايي
با توجّه به ماهيّت روش تحقيق براي جمعآوري اطّلاعات از ابزارهاي موجود در روش پيمايشي، مصاحبه و پرسشنامة محقّقساخته و همچنين از اسناد و مدارك نيز استفاده شده است، همچنين براي تعيين اعتبار پرسشنامه از تكنيك اعتبار صوري استفاده شده و روال کار به این شکل بوده که پرسشنامة ساختهشده ابتدا به متخصّصان داده شده و با لحاظ کردن نظرات آنان، پرسشنامه اصلاح گرديد و سپس با درنظر گرفتن دیدگاههای کارفرما، شورای تحقیقات سازمان بنیاد شهید و امور ایثارگران، مشاور طرح و... پرسشنامة اصلاحشده، بار دیگر به متخصّصان داده شد. سرانجام پرسشنامة نهایی که به تأیید شورای تحقیقات سازمان بنیاد شهید و امور ایثارگران رسید، جهت جمعآوری اطّلاعات تنظیم و طرّاحی گردید.
براي تعيين روايي سئوالات از ضريب آلفاي كرانباخ استفاده شد که ضریب محاسبهشده براي شاخصهاي در نظر گرفتهشده، متغيّر تركيبي شرايط موجود در جامعه برابر با 7/0، متغيّر تركيبي تلاش و كوشش روحانيّون جهت گسترش فرهنگ ايثار و شهادت 66/0، متغيّر تركيبي عملكرد، رفتار و عمل مسؤولان در... 69/0، متغيّر تركيبي ميزان عامليّت مسؤولان به مؤلّفههاي فرهنگ ايثار و شهادت و ضريب آلفا محاسبه شده در مورد شاخصهاي متغيّر تركيبي ميزان عامليّت جامعة ايثارگري به مؤلّفههاي فرهنگ ايثار وشهادت برابر با 85/0 بود که ضریبهاي به دست آمده، بیانگر قابل قبول بودن ابزار مورد استفاده، جهت مطالعه مورد نظر است.
جامعة آماری، حجم نمونه و شيوة نمونهگيري
با توجّه به اين كه اين پژوهش به شناسايي موانع ترويج فرهنگ ايثار و شهادت در ادارات و سازمانهاي دولتي و محافل عمومي ميپردازد، جامعة آماري اين پژوهش را دو دسته تشكيل ميدهند:1ـ كاركنان سازمانها و مراكز دولتي. 2ـ محافل عمومي كه با توجّه به اين كه اين دو گروه با يكديگر متفاوتند، جامعة آماري اين پژوهش را دو گروه تشكيل ميدهند. بر اساس دادههاي موجود جامعة آماري، اين پژوهش را كلّية كاركنان دولت كه در دستگاههاي مختلف بخش دولتي به صورت رسمي و غير رسمي فعّاليّت مينمايند، تشكيل ميدهند كه مجموعه تعداد آنان بر اساس سالنامة آماري استان گلستان برابر با 32485 نفر ميباشد.
براي تعيين حجم نمونه از فرمول منطقي كوكران1 استفاده گرديد و بر اساس محاسبة انجامشده، تعداد 344 نفر حجم نمونه اين پژوهش را تشكيل دادند كه براي كاهش ميزان خطاي احتمالي با توجّه به گستردگي استان گلستان و تنوّع فرهنگي و مذهبي موجود در آن و درخواست كارفرما، حجم نمونه را افزایش داديم و تعداد 408 نفر حجم نمونه این پژوهش را تشکیل میدهند.(رفيعپور، 1367: 383)
2ـ محافل عمومي:به طور عام، كلّية افراد 15 سال و بيشتر ساكن در مناطق شهري استان گلستان، محافل عمومي اين پژوهش را تشكيل ميدهند كه بر اساس اطّلاعات موجود در سالنامة آماري استان گلستان كه از سوي معاونت آمار و انفورماتيك اين سازمان ارائه گرديد، تعداد كلِّ افراد 15 سال و بيشتر استان گلستان ساكن در مناطق شهري برابر با 175105 نفر بود كه با توجّه به تعداد زياد آنان و بر اساس محاسبات انجامگرفته، تعداد 400 نفر حجم نمونه اين پژوهش را تشكيل دادهاند كه به دليل گستردگي و تنوّع قومي و مذهبي و لحاظ نمودن نظرات شورای تحقیقات سازمان بنیاد شهید و امور ایثارگران حجم نمونه را افزایش داديم و تعداد 613 نفر حجم نمونه اين پژوهش را تشكيل ميدهند و براي انتخاب نمونهها در سازمانهاي دولتي از روش نمونهگيري تصادفي طبقهاي متناسب استفاده شد و براي انتخاب نمونه در محافل عمومي از روش نمونهگيري تصادفي خوشهاي استفاده شده است.
تکنیکهای تجزیه و تحلیل اطّلاعات
برای توصیف دادهها از تکنیکهای موجود در آمار توصیفی (جداول یک بعدی، دو بعدی، میانگین، تکنیکهای ترسیمی و...) استفاده شده است.
نحوه سنجش متغيّرها:
براي سنجش متغيّرها با لحاظ كردن ديدگاههاي ناظر طرح، افراد مطّلع وآگاه براي هر متغيّر شاخصهايي در نظر گرفته شده كه به تفكيك به بيان شاخصهاي درنظر گرفته شده جهت هر متغيّر ميپردازيم:
متغيّر شرايط موجود درجامعه:
براي تعريف عمليّاتي اين متغيّر 7 شاخص در نظر گرفتهايم كه در ذيل به بيان شاخصها ميپردازيم.
1ـ تقويت روحيّة دنياگرايي در جامعه (سئوال 9 پرسشنامه)
2 ترجيح ارزشهاي مادّي بر معنوي در جامعه (سئوال 10 پرسشنامه)
3ـ كمتوجّهي به ارزشهاي ديني (سئوال 11 پرسشنامه)
4ـ سنجش شخصيّت انسانها بر اساس ميزان درآمد و ثروت در جامعه (سئوال 12 پرسشنامه)
5 ـ ارزش شدن پول در جامعه (سئوال 15 پرسشنامه)
6 ـ استفاده ابزاري از دين در جامعه (سئوال 17 پرسشنامه)
7 ـ رسيدن به اهداف مادّي و پست و مقام با هر وسيلة ممكن (سئوال 19پرسشنامه)
نحوة سنجش متغيّر تلاش و كوشش روحانيّون در راستاي گسترش و...
براي شناخت و سنجش اين متغيّر دو شاخص به شرح ذيل مورد استفاده قرار گرفتهاند:
1ـ فعّاليّتها و تلاشهاي روحانيّون در راستاي گسترش فرهنگ ايثار و شهادت در جامعه (سئوال 13 پرسشنامه)
2ـ اشاعة الگوهاي ديني به سويله روحانيّون (سئوال 16پرسشنامه)
3ـ نحوة سنجش متغيّر عملكرد، رفتار و عمل مسؤولان در...
براي سنجش اين متغيّر 21 شاخص در نظر گرفته شده كه در ذيل به بيان آنها ميپردازيم:
1ـ دوري جستن مسؤولان اجرايي از دنياگرايي (سئوال 14 پرسشنامه)
2ـ رعايت اخلاق ديني از سوي مسؤولان (سئوال 18 پرسشنامه)
3ـ رفتار صادقانه مديران (سئوال 20 پرسشنامه)
4ـ توجّه و عمل به ارزشهاي ديني به وسيلة مسؤولان (سئوال 23 پرسشنامه)
5ـ تفاوت بين گفتار با كردار مسؤولان (سئوال 24 پرسشنامه)
6ـ استفادة سليقهاي از دين به وسيلة مسؤولان (سئوال 25 پرسشنامه)
7ـ استفادة ابزاري از انگيزهها و احساسات پاك نوجوانان و جوانان به وسيلة مسؤولان (سئوال 27پرسشنامه)
8 ـ ترجيح آخرت بر دنيا (سئوال 29 پرسشنامه رديف يك)
9ـ اولويّت ارزشهاي انساني (سئوال 29 پرسشنامه رديف دو)
10ـ ترجيح مصالح جمعي بر منافع فردي (سئوال 29 پرسشنامه رديف سه)
11ـ انجام دادن كارها براي رضايت خدا (سئوال 29 پرسشنامه رديف چهار)
12ـ انجام دادن امور بر اساس برنامه (سئوال 29 پرسشنامه رديف پنج)
13ـ عزّت نَفْس و زير بار ذلّت نرفتن (سئوال 29 پرسشنامه رديف شش)
14ـ تابع ولايت بودن (سئوال 29 پرسشنامه رديف هفت)
15ـ روحيه فداكاري (سئوال 29 پرسشنامه رديف هشت)
16ـ سوء استفاده از امكانات دولتي (سئوال 29 پرسشنامه رديف نه)
17ـ از خودگذشتگي و ايثار(سئوال 29 پرسشنامه رديف ده)
18ـ نداشتن زندگي تجمّلي (سئوال 29 پرسشنامه رديف يازده)
19ـ عدم تفاوت بين سخن و عمل (سئوال 29 پرسشنامه رديف دوازده)
20ـ برخورد منصفانه با ارباب رجوع (سئوال 29 پرسشنامه رديف سيزده )
21ـ استفاده از امكانات و موقعيّتها براي آشنايان و خانواده خود (سئوال 29 پرسشنامه رديف چهارده)
نحوة سنجش متغيّر عامليّت جامعة ايثارگري به شاخصها و مؤلّفههاي فرهنگ ايثار و شهادت:
براي سنجش اين متغيّراز 12 شاخص استفاده نموده كه در ذيل به بيان آنها مي پردازيم:
1ـ ترجيح آخرت بر دنيا (سئوال 30 پرسشنامه رديف يك)
2ـ اولويّت ارزشهاي انساني (سئوال 30 پرسشنامه رديف دو)
3ـ ترجيح مصالح جمعي بر منافع فردي (سئوال 30 پرسشنامه رديف سه )
4ـ انجام دادن كارها براي رضايت خدا (سئوال 30 پرسشنامه رديف چهار )
5ـ ترجيح مصالح جمعي (سئوال 30 پرسشنامه رديف پنج)
6ـ عزّت نَفْس و زير بار ذلّت نرفتن (سئوال 30 پرسشنامه رديف شش)
7ـ تابع ولايت بودن (سئوال 29 پرسشنامه رديف هفت)
8 ـ روحيّة فداكاري (سئوال 29 پرسشنامه رديف هشت)
9ـ سوء استفاده از موقعيّت خود در جامعه (سئوال 30 پرسشنامه رديف نه)
10ـ از خودگذشتگي و ايثار(سئوال 30 پرسشنامه رديف ده)
11ـ نداشتن زندگي تجمّلي (سئوال 30پرسشنامه رديف يازده)
12ـ دارا بودن روحيّة ايثارگري (سئوال 30پرسشنامه رديف دوازده)
لازم به ذكر است براي سنجش متغيّرهايي مانند تناقض در برنامههاي صدا و سيما، كمتوجّهي و عدم تكريم ايثارگران در جامعه و متغيّر عدم هماهنگي و ارتباط بين سازمانهاي متولّي فرهنگ ايثار و شهادت (سئوال 26 پرسشنامه)، به ترتيب از سئوال 22 پرسشنامه، سئوال 21 پرسشنامه و سئوال 26 پرسشنامه استفاده گرديده است.
پیشینة تحقیق
در هر پژوهشی، بررسی پیشینة تحقیق، اهمّیّت زیادی دارد و به عنوان راهنما و هدایتکنندة پژوهشگر در راستای شناخت مسألة مورد نظر و تحقّق اهداف پژوهش است. بدین لحاظ به بررسی پیشینة این پژوهش میپردازیم.
1ـ بررسی پژوهش «مقدّمهای بر مفهوم فرهنگ شهادت و شیوههای ترویج آن.»(معدني، 1378)
محقّق، معتقد است مفاهیم و آثار به جا مانده از شهیدان (مادّی و معنوی) مجموعهای غنی را در فرهنگ شیعه تشکیل میدهد که در این پژوهش به آن فرهنگ شهادت اطلاق میگردد. این پژوهش به هدف و تبیین مفهوم شهادت و بررسی دیدگاههای حضرت امام خمینی «ره» و آیت الله خامنهای و برخی اندیشمندان مسلمان معاصر در خصوص فرهنگ شهادت و ارائة راهکارهایی در ترویج فرهنگ شهادت انجام شده است.
محقّق با روش مطالعه کتابخانهای و با استفاده از ابزار فیش و همچنین پرسشنامه سؤالات به بررسی منابع و نظرات اندیشمندان پرداخته و به نتایج ذیل دست یافته است:
1ـ فرهنگ شهادت عبارت است از تمامی آثار باقیمانده از شهید، اعم از آثار غیر مادّی (معنوی) مثل باورها، اعتقادات، خُلقیّات، رفتارها، اهداف و دیگر وجوه معنوی و الهی شهید که الهامگرفته از قرآن و معصومین (ع) است و آثار مادّی عبارتند از:تربت پاک شهید، وسایل شخصی، اسامی خیابانها، مراسم مربوط به شهید، آثار مکتوب و کلِّ هر چیزی که قابل مشاهده و لمس بوده و یادآور شهید باشد.
2ـ محقّق با الهام از ویژگیهای سهگانه فرهنگ، شامل:
الف ـ فرهنگ عام؛ ولی خاص است.
ب ـ فرهنگ ثابت؛ ولی متغیّر است.
ج ـ فرهنگ اجباری ولی اختیاری است.
به تبیین ویژگیهای فرهنگ شهادت پرداخته و این ویژگیهای سهگانه را به نوعی بر فرهنگ شهادت مرتبط دانسته است.
3ـ برخی از کارکردهای فرهنگ شهادت عبارتند از:فدا کردن جان برای حفظ ارزشها، عزّت بخشیدن به افراد جامعه، ایجاد هویّت و هدف مشترک در میان افراد جامعه، همبستگی اجتماعی، ایجاد روحیّة ظلمستیزی و عدالتطلبی در جامعه، حفظ استقلال و تمامیّت ارضی کشور در مقابل بیگانگان، ایجاد شور و نشاط و تحرّک در بین افراد جامعه.
4ـ فرهنگ شهادت متأثّر از پوششهای فرهنگی (فرهنگپذیری، فرهنگیابی تغییرات اجتماعی و هویّت فرهنگی) به عبارت دیگر خصوصیّات فرهنگ را داراست؛ یعنی، دچار تغییرات میشود از هویّت جامعه نشأت ميگيرد و متأثّر میشود، پذیرفتنی، آموختنی و تدریجی نیز است.
در پایان محقّق با بررسی جامعهشناسانة دو مفهوم اصلی جامعهپذیری و فرهنگپذیری به تبیین جامعهشناختی فرهنگ شهادت پرداخت و پیشنهادهاي ذیل را در خصوص ترویج فرهنگ شهادت دارد:
1ـ ترویج غیر رسمی فرهنگ شهادت به جای شکل رسمی و حکومتی آن: بهتر است که ترویج فرهنگ شهادت از طریق ایجاد بستر در جامعه و به شیوه «از پایین به بالا» و نه «از بالا به پایین» صورت گیرد. نمونههایی از این نوع عبارتند از:
1ـ1 تشویق داوطلبانة دانشجویان و دانشگاهیان برای تحقیق و انجام دادن پروژه، پایاننامه، پیرامون شهید و شهادت.
1ـ2 در مدارس به جای درس انشا یا برخی دروس دیگر، دانشآموزان را تشویق نمود تا پیرامون شهدای خانواده، فامیل، محل، روستا و شهر خویش در حد بسیار کوچک، حتّی یک شهید، تحقق نمایند و حاصل آن را در نشریّات دانشآموزی، روزنامة دیواری و حتّی در صورت قوی بودن در روزنامهها چاپ کرد.
1ـ3 فرا زمانی و فرا مکانی بودن شهید و شهادت: شهید متعلّق به همة انسانها و همة زمانهاست و به عبارتی، فرا زمانی و فرامکانی است؛ از اين رو، نیاز به متولّی ندارد. همة افراد سنخها، گروهها و صاحبان فکر و قلم میتوانند پیرامون شهید و شهادت، به تألیف و تحقیق و ترویج بپردازند.
1ـ4 نشر فرهنگ شهادت از طریق نشریّات و روزنامهها: همة نشریّات میتوانند منعکسکنندة فرهنگ شهادت باشند و باید اهل قلم را تشویق نمود تا دربارة شهدا، شهید و شهادت در روزنامهها مطلب بنویسند.
2ـ بیان واقعیّت:برخی بر اثر احساسات و تحت تأثیر قرار گرفتن شهید به هنگام اوج معنوی ایشان در زمان شهادت از میان واقعیّت زندگی گذشته شهید که ممکن است با مرام شهید در هنگام شهادت تفاوت داشته باشد، خودداری میکنند. وقتی از شهید میگویند، سعی میکنند که تمام گذشته او را پر از معنویّت و دور از گناه و خطا نشان دهند. اگر همه را این چنین معرّفی کنیم، تأثیر چندانی بر مخاطب نخواهد داشت؛ زیرا مخاطب، احساس میکند یا غلو وجود دارد و یا شهدا افرادی فراتر از ایشان بودند و دسترسی به این مقام، مُحال است. میباید واقعیّتهای زندگی شهید را گفت تا مسیر طیشده او نیز برای دیگران الگوی عملی مفید برای خود سازی و قرار گرفتن در مسیر معنویّات باشد.
3ـ موزة شهدا: فراهم نمودن فرصتهای تشویقی برای بازدید عموم (اقشار مختلف) از موزة شهدا، نیز از اقدامات مناسبی است برای ترویج فرهنگ شهادت؛ چرا که موزة شهدا که بخش مادّی فرهنگ شهادت را به نمایش میگذارد. شهيد در لا به لای آن انوار معنوی میتابد و ذهنها را به سالهای دور و روزهای انقلاب و جنگ میبرد و آن ایّام پرتلاطم را به یاد آورد و به خوبی میتواند یادآور، تداومبخش و استمراربخش یاد و نام شهیدان گرانقدر باشد.
4ـ ارائة شیوههای بدیع و نوآوری در وسایل ارتباط جمعی: یکسان بودن و عدم وجود ابتکار و نوآوری در بیان موضوعات در دراز مدّت بیاثر است و زحمات تهیهکنندگان برنامهها هدر میرود. لذا پیشنهاد میشود در شیوة ارائه، تنوّع ایجاد گردد و نوآوریهایی در این راستا صورت پذیرد.
5ـ کسانی به معرّفی شهدا بپردازند و از مرام ایشان سخن بگویند که اگر نمیتوانند راه ایشان را بپیمایند، لااقل بر خلاف سیرة ایشان گام برندارند. در حقیقت برخی از شهدا، بد دفاع میکنند و در نتیجه آن به ضرر فرهنگ شهادت تمام میشود.
2ـ بررسي موانع ترويج ايثارگري و شهادت در سطوح مختلف اقتصادي، فرهنگي، سياسي، اجتماعي
اين پژوهش به وسيله يحيي قائدي انجام گرفت و مقالة آن به وسيلة نشر شاهد در قالب مجموعه مقالات همايش ايثارگران و شوراي اسلامي شهر در مردادماه 1380 منتشر شده است. در اين مقاله، نگارنده تلاش نمود با الهام از ديدگاههاي نظري و واقعيّات موجود در جامعه با نظري موشكافانه به بررسي و شناسايي عوامل مؤثّر در ايجاد موانع جهت ترويج فرهنگ ايثار و شهادت در سطوح مختلف بپردازد. نگارنده بر اين باور است كه فرهنگ ايثار و شهادت عامل ايجاد و تداوم انقلاب اسلامي بوده است؛ امّا با گذشت زمان به خصوص بعد از پايان جنگ، فرهنگ ايثار و شهادت در سطوح مختلف جامعه نه تنها نهادينه نگرديد؛ بلكه با گذشت زمان مردم و به خصوص مسؤولان مياني از اين فرهنگ دور شدهاند و سرانجام محقّق بر اساس نتايج حاصل از تحقيق پيشنهادهايي را براي از ميان برداشتن موانع ترويج فرهنگ ايثار و شهادت بيان نموده است.
بررسي نقّادانة اين پژوهش، نشان ميدهد كه اين مقاله ميتواند در زمينة شناخت موانع ترويج فرهنگ ايثار و شهادت در سطح كلان كمك زيادي بنمايد و توانسته در الهامدهي به پژوهشگران در راستاي هدايت و انجام پژوهش، كمك زيادي بنمايد.
3ـ بررسی پژوهش «تأثیر وجود فرهنگ شهادتطلبی در حفظ دین و ارزشهای دینی.»(ذبيح، 1380)
نگارنده، معتقد است که تبیین و شناساندن فرهنگ شهادتطلبی در این برهه از زمان که سردمداران کفر و شرک و ظلم در جهت نابودی دین هدایت، هر روزه به حربة جدیدی روی میآورند، ضمن ارائة پاسخهای مناسب علمی به شبهات و القائات شیطانی یکی از مکانیزمهای دفاعی اسلام برای تسلیح جامعه در برابر ظالمین و کفّار به شمار میرود. در همین راستا، این پژوهش ضمن بیان مضامین شهید و شهادت به تبیین دیدگاه قرآن، کلام اهل بیت (ع) عبادتطلبی و آثار فردی و اجتماعی آن میپردازد. هدف کلّی این پژوهش، بررسی تأثیر فرهنگ و شهادتطلبی در حفظ دین و ارزشهای آن است. روش انجام پژوهش، کتابخانهای و مبتنی بر تحلیل و توصیف منابع بوده است. در پاسخ به سؤالات مطرحشده در پژوهش حاضر، کتاب مقدّس قرآن و احادیث و روایات مورد بررسی قرار گرفته و نتایج به شرح زیر استنتاج گردیده است:
1ـ به تعبیر کلام وحی و بیان احادیث و روایات ائمه معصومین، انسان در پیشگاه خداوند تعالی مکلّف است که هنگام در مخاطره قرار گرفتن دین، خود را فدای دین کند و این از مهمترین تکلیف اوست.
2ـ با استناد به آیات قرآن و روایات معصومین (ع) روشن شد که شهادت، قویترین و بالاترین عمل حفظ دین است.
3ـ در پاسخ به این سؤال که آیا شهادتطلبی در قرآن و روایات، ارزش شمرده شده است، با بیان مفصّلی از آیات و روایات، ثابت شد که شهادت و شهادتطلبی از بهترین و نیکوترین و محبوبترین افعال و ملکات و روحیّات شایسته در نزد خدای سبحان است.
4ـ در پاسخ به سؤال مربوط به تأثیر فرهنگ شهادتطلبی در پیروزی نظامی این نتیجه به دست آمد که از مهمترین عوامل پیروزی نظامی بر دشمن، استیلای همین فرهنگ ارزشمند بر مؤمنین و جامعه اسلامی است.
5ـ در پاسخ به این شبهه که فرهنگ شهادتطلبی، خشونتآفرین است و ترویج آن موجب بروز خشونت در جامعه میگردد، این نتیجه به دست آمد که این فرهنگ عزّتبخش نه تنها خشونت نیست؛ بلکه ریشهکنندة خشونت و نا امنی و هرج و مرج و طغیانگری است.
6ـ در پاسخ به سؤال اسرار شهادتطلبی و فلسفة آن، ضمن بیان دلایل شهادتطلبی این نتیجه به دست آمد که شهادت هرگز هدف نهایی مؤمنین تلقّی نمیشود؛ بلکه منشاء شهادتطلبی آن، عشق به حق، حرکت به سوی حق، دفاع از دین و مؤمنین حق طلب و احیاي دین و سنّتهای حق و فطرت سلیم انسانیّت است.
بيان يافتهها
الف ) سيماي جامعة آماري
ـ نتايج حاصل از تحقيق نشان میدهد:
ـ از مجموع 613 پاسخگوی مورد مطالعه (در محافل عمومی) 2/54 درصد مرد و 8/45 درصد زن بودهاند. همچنین از مجموع 408 کارمند مورد مطالعه 2/77 درصد مرد و 8/22 درصد زن بودهاند و در مجموع از 1021 پاسخگوی مورد مطالعه 4/63 درصد مرد و 6/36 درصد زن بودهاند.
ـ میانگین سن پاسخگویان محافل عمومی 6/39 سال و میانگین سن کارکنان دولت 2/40 و میانگین سن کل پاسخگویان 9/39 سال بوده است.
ـ بیشترین درصد پاسخگویان محافل عمومی (8/25 درصد) سطح تحصیلاتشان در حد دیپلم و بیشترین درصد پاسخگویان کارمند (4/43 درصد) سطح تحصیلاتشان لیسانس و بالاتر بوده است و میانگین میزان تحصیلات پاسخگویان محافل عمومی 16/10، پاسخگویان کارمند 91/14 و کل پاسخگویان 15/11 بوده است.
ـ اکثریّت پاسخگویان محافل عمومی (1/28 درصد)، پاسخگویان کارمند (5/49 درصد) و کل پاسخگویان (6/36 درصد) رشته تحصیلیشان علوم انسانی بوده است.
ـ از مجموع 613 پاسخگوی مورد مطالعه (در محافل عمومی) 5/32 درصد شغلشان کارمند، 7/15 درصد کشاورز، 4/13 درصد کارگر، 8/8 درصد بازنشسته و از کار افتاده و 1/27 درصد بیکار بوده اند.
ـ اكثريّت پاسخگویان مورد مطالعه (در محافل عمومی) 3 7/74 درصد متأهل و اكثريّت پاسخگویان مورد مطالعه كارمند 2/86 درصد متأهل بودهاند.
ـ اکثریّت پاسخگویان محافل عمومی (2/82 درصد) و پاسخگویان کارمند (6/88 درصد) ساکن در مناطق شهری بودهاند.
ـ اکثریّت پاسخگویان محافل عمومی (2/41 درصد) محل سکونت خود را خانة پدری و اکثریّت کارمندان مورد مطالعه (8/55 درصد) محل سکونت خود را منزل شخصی و ملکی ذکر کردهاند.
ب) نتايج توصيفي
1ـ نتايج نظرات پاسخگويان در مورد اثر متغيّر شرايط فرهنگي، اجتماعي و... موجود درجامعه در کاهش ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در محافل عمومی و سازمانهای دولتی
جدول1) توزیع درصد نظرات گروههای مورد مطالعه در زمینة اثر شرایط فرهنگی، اجتماعی و... جامعه در کاهش ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در محافل عمومی و سازمانهای دولتی
درصد
گروهها کاملاً مخالف مخالف فرقی نمیکند موافق کاملاً موافق جمع میانگین
تعداد درصد
محافل
عمومی 5/39 9/57 3/1 0 3/1 613 100 66/1
کارکنان
دولت 6/17 0 26 8/45 5/10 408 100 32/3
جمع 8/30 8/34 2/11 3/18 5 1021 100 74/2
نتايج حاصل از تحقيق نشان ميدهد اکثریّت پاسخگویان محافل عمومی در زمینة اثر شرایط فرهنگی، اجتماعی و... جامعه در کاهش ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در محافل عمومی و سازمانهای دولتی (4/97 درصد) به گزینة کاملا ً مخالف و مخالف اکثریّت پاسخگویان کارمند مورد مطالعه (3/56 درصد) به گزینة کاملا ً موافق و موافق و پاسخ دادهاند و میانگین نظرات پاسخگویان محافل عمومی 66/1 از 5 و پاسخگویان کارمند 32/3 از 5 بوده و میانگین کلِّ نظرات پاسخگویان 74/2 از 5 است.
نمودارشماره1: توزيع نظرات پاسخگويان در مورد اثرمتغيرتركيبي شرايط فرهنگي و اجتماعي و...دركاهش گسترش فرهنگ ايثار و شهادت در محافل عمومي و سازمانهاي دولتي
2ـ نتايج نظرات پاسخگويان در مورد متغيّر ترکیبی اثر تلاش و فعّاليّتهاي روحانيّون در راستاي ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه
جدول شماره2: توزیع درصد نظرات گروههای مورد مطالعه در زمینة متغیّرترکیبی اثرتلاشها و فعّالیّتها و... روحانیّون درترویج فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه
درصد
گروهها کاملاً مخالف مخالف فرقی نمیکند موافق کاملاً موافق جمع میانگین
تعداد درصد
محافل عمومی 5/10 1/43 6/25 5/16 3/4 603 100 8/1
کارکنان دولت 6/17 5/40 3/19 5/15 1/7 404 100 1/2
جمع 2/14 3/41 5/23 9/15 1/5 1007 100 89/1
نتايج حاصل از تحقيق نشان ميدهد اکثریّت پاسخگویان محافل عمومی در زمینة متغیّر ترکیبی اثر تلاشها و فعّالیّتها و... روحانیون در ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه (6/53 درصد) و اکثریّت پاسخگویان کارمند مورد مطالعه (1/58 درصد) به گزینة کاملا ً موافق و موافق پاسخ دادهاند و میانگین نظرات پاسخگویان محافل عمومی 9/1 از 5 و پاسخگویان کارمند 3/2از 5 بوده و میانگین کل نظرات پاسخگویان13/2 از 5 است.
نمودارشماره2: توزيع نظرات پاسخگويان در مورد اثرمتغير تركيبي تلاشها و فعّاليّتها و... روحانيّت.در گسترش فرهنگ ايثار و شهادت در محافل عمومي و سازمانهاي دولتي
3ـ نتايج نظرات پاسخگويان در مورد متغيّر عملكرد و رفتار مسؤولان در کاهش گسترش فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه.
جدول شماره3: توزیع درصد نظرات گروههای مورد مطالعه در زمینة اثر عملکرد، رفتار وعمل مسؤولان درکاهش گسترشفرهنگ ایثاروشهادت درجامعه
درصد
گروهها کاملاً مخالف مخالف فرقی نمیکند موافق کاملاً موافق جمع میانگین
تعداد درصد
محافل عمومی 5/2 3/16 8/29 8/42 5/8 600 100 4/3
کارکنان دولت 1/8 5/11 35 6/32 7/12 408 100 3/3
جمع 8/4 4/14 9/31 7/38 2/10 1008 100 36/3
نتايج حاصل از تحقيق نشان ميدهد اکثریّت پاسخگویان محافل عمومی در زمینة اثر عملکرد، رفتار و عمل مسؤولان در کاهش و یا گسترش فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه (3/51 درصد) و اکثریّت پاسخگویان کارمند مورد مطالعه (3/45 درصد) به گزینة کاملا ً موافق و موافق پاسخ دادهاند و میانگین نظرات پاسخگویان محافل عمومی 4/3 از 5 و پاسخگویان کارمند 3/3 از 5 بوده و میانگین کل نظرات پاسخگویان 36/3 از 5 است.
نمودارشماره3: توزيع نظرات پاسخگويان در مورد اثرمتغير تركيبي عملكرد و رفتار و عمل مسؤولان دركاهش گسترش فرهنگ ايثار و شهادت در محافل عمومي و سازمانهاي دولتي
4ـ نتايج نظرات پاسخگويان درمورد متغيّر تركيبي ميزان برخورداري مسؤولان از شاخصها فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه
جدول شماره4: توزیع درصد نظرات گروههای مورد مطالعه در زمینة متغیّر ترکیبی میزان دارا بودن مسؤولان سازمانها و نهادهای متولّی فرهنگ از مؤلّفههای فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه
درصد
گروهها خیلی کم کم متوسط زیاد خیلی زیاد جمع میانگین
تعداد درصد
محافل عمومی 4/5 33 2/43 5/15 9/3 606 100 78/2
کارکنان دولت 3/11 4/43 9/27 3/8 1/9 401 100 6/2
جمع 9/7 5/37 6/36 4/12 6/5 1007 100 7/2
نتايج حاصل از تحقيق نشان ميدهد اکثریّت پاسخگویان محافل عمومی در زمینة متغیّر ترکیبی میزان دارا بودن مسؤولان سازمانها و نهادهای متولّی فرهنگ از مؤلّفههای فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه (4/38 درصد) و اکثریّت پاسخگویان کارمند مورد مطالعه (7/54درصد) به گزینههای خيلي كم و كم پاسخ دادهاند و میانگین نظرات پاسخگویان محافل عمومی 78/2از 5 و پاسخگویان کارمند6/2 از 5 بوده و میانگین کلِّ نظرات پاسخگویان 7/2 از 5 است.
نمودارشماره4: توزيع نظرات پاسخگويان در مورد اثرمتغير تركيبي ميزان دارا بودن مسؤولان سازمانها و نهادهاي متولّي فرهنگ از مؤلّفههاي فرهنگ ايثار و شهادت در جامعه
5ـ نتايج نظرات پاسخگويان درمورد متغيّر كمتوجّهي در زمينة تكريم ايثارگران
جدول5) توزیع درصد نظرات گروههای مورد مطالعه در زمینة اثرکمتوجّهی و یا عدم تکریم ایثارگران درکاهش و یا عدم گسترش فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه
درصد
گروهها کاملاً مخالف مخالف فرقی نمیکند موافق کاملاً موافق جمع میانگین
تعداد درصد
محافل عمومی 6/3 6/16 9/16 4/46 4/16 608 100 73/1
کارکنان دولت 5/5 3/17 13 3/43 21 398 100 68/3
جمع 4/4 8/16 3/15 1/45 2/18 1006 100 59/3
نتايج حاصل از تحقيق نشان ميدهد اکثریّت پاسخگویان محافل عمومی در زمینة اثر کمتوجّهی، بیتوجّهی و یا عدم تکریم ایثارگران، در کاهش و یا عدم گسترش فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه (8/62 درصد) و اکثریّت پاسخگویان کارمند مورد مطالعه (3/64 درصد) به گزینة موافق و کاملا ً موافق پاسخ دادهاند و میانگین نظرات پاسخگویان محافل عمومی 73/1 از 5 و پاسخگویان کارمند 68/3 از 5 بوده و میانگین کلِّ نظرات پاسخگویان 59/3 از 5 است.
نمودارشماره5: توزيع نظرات پاسخگويان در مورد اثر متغيّر تركيبي اثر کمتوجّهی و یا عدم تکریم ایثارگران درکاهش دركاهش گسترش فرهنگ ايثار و شهادت در محافل عمومي و سازمانهاي دولتي
6ـ نتايج نظرات پاسخگويان درمورد اثر متغيّر تناقض در برنامههاي صدا و سيمادر كاهش گسترش فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه
جدول شماره6: توزیع درصد نظرات گروههای مورد مطالعه در زمینة اثر وجود تناقض در برنامههای صدا و سیما در خصوص الگوهای مادّی در کاهش گسترش فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه
درصد
گروهها کاملاً مخالف مخالف فرقی نمیکند موافق کاملاً موافق جمع میانگین
تعداد درصد
محافل عمومی 2/3 3/13 4/23 5/45 6/14 602 100 73/3
کارکنان دولت 5/4 5/5 14 6/52 3/23 399 100 96/3
جمع 7/3 2/10 7/19 4/48 1/18 1001 100 69/3
نتايج حاصل از تحقيق نشان ميدهد اکثریّت پاسخگویان محافل عمومی در زمینة اثر وجود تناقض در برنامههای صدا و سیما در خصوص الگوهای مادّی در کاهش و یا عدم گسترش فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه (1/60 درصد) و اکثریّت پاسخگویان کارمند مورد مطالعه (9/75 درصد) به گزینة موافق و کاملا ً موافق پاسخ دادهاند و میانگین نظرات پاسخگویان محافل عمومی 73/3 از 5 و پاسخگویان کارمند 96/3 از 5 بوده و میانگین کلِّ نظرات پاسخگویان 69/3 از 5 است.
نمودارشماره6: توزيع نظرات پاسخگويان ظدر مورد اثر متغيّر تناقض در برنامههاي صدا و سيما در كاهش و عدم گسترش فرهنگ ايثار و شهادت در محافل عمومي و سازمانهاي دولتي
7ـ نتايج نظرات پاسخگويان در مورد متغيّر اثر عدم هماهنگي بین نهادهای متولّی گسترش فرهنگ دركاهش و ضعف گسترش...
جدول شماره7: توزیع درصد نظرات گروههای مورد مطالعه در زمینة اثر عدم ارتباط و هماهنگی بین نهادهای متولّی گسترش فرهنگ ایثار و شهادت در کاهش ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه
درصد
گروهها کاملاً مخالف مخالف فرقی نمیکند موافق کاملاً موافق جمع میانگین
تعداد درصد
محافل عمومی 7/1 9/11 18 1/52 3/16 606 100 63/3
کارکنان دولت 2/2 7/7 1/19 50 21 404 100 85/3
جمع 9/1 2/10 4/18 3/51 2/18 1010 100 74/3
نتايج حاصل از تحقيق نشان ميدهد اکثریّت پاسخگویان محافل عمومی در زمینة اثر عدم ارتباط و هماهنگی بین نهادهای متولّی گسترش فرهنگ ایثار و شهادت در کاهش ترویج فرهنگ ایثار و شهات در جامعه (4/68 درصد) و اکثریّت پاسخگویان کارمند مورد مطالعه (71 درصد) به گزینة موافق و کاملا ً موافق نظر دادهاند و میانگین نظرات پاسخگویان محافل عمومی 63/3 از 5 و پاسخگویان کارمند 85/3 از 5 بوده و میانگین کلِّ نظرات پاسخگویان 74/3 از 5 است.
نمودارشماره7: توزيع نظرات پاسخگويان در مورد اثر متغيّر عدم ارتباط و هماهنگي بين نهادهاي متولّي گسترش فرهنگ ايثار و شهادت در كاهش ترويج فرهنگ ايثار و شهادت در محافل عمومي و سازمانهاي دولتي
8 ـ نتايج نظراتپاسخگويان درمورد ميزان عامليّت جامعة ايثارگري نسبت به شاخصها و مؤلّفههای فرهنگ ایثار و شهادت»
جدول شماره8: توزیع درصد نظرات گروههای مورد مطالعه در زمینة متغیّر ترکیبی «میزان برخورداری اعضای جامعة ایثارگری (جانبازان،آزادگان وخانوادههای شهدا) از شاخصها و مؤلّفههای فرهنگ ایثار و شهادت»
درصد
گروهها خيلي كم كم زياد خيلي زياد جمع میانگین
تعداد درصد
محافل عمومی 3/5 3/29 9/45 5/19 569 100 36/3
کارکنان دولت 7/5 7/32 1/36 6/25 407 100 24/3
جمع 4/5 7/30 8/41 22 976 100 29/3
نتايج حاصل از تحقيق نشان ميدهد اکثریّت پاسخگویان محافل عمومی در زمینة متغیّر ترکیبی «میزان برخورداری اعضای جامعة ایثارگری (جانبازان، آزادگان و خانوادههای شهدا) از شاخصها و مؤلّفههای فرهنگ ایثار و شهادت (4/65 درصد) و اکثریّت پاسخگویان کارمند مورد مطالعه (7/61 درصد) به گزینههای زياد و خيلي زياد پاسخ دادهاند و میانگین نظرات پاسخگویان محافل عمومی 36/3از 4 و پاسخگویان کارمند24/3 از 4 بوده و میانگین کلِّ نظرات پاسخگویان29/3 از 4 است.
نمودارشماره8: توزيع نظرات پاسخگويان در مورد متغيّر تركيبي ميزان برخوداري اعضاي جامعة ايثارگري (جانبازان – آزادگان و خانوادههاي شهدا از شاخصها و مؤلّفههاي فرهنگ ايثار و شهادت در محافل عمومي و سازمانهاي دولتي
براي اينكه درك روشنتري نسبت به متغيّرهاي مورد مطالعه داشته باشيم، به مقايسة ميانگينهاي متغيّرهاي مورد مطالعه مطانق با نمودار شمارة 9 ميپردازيم.
نمودارشمارة 9: مقايسة ميانگينهاي نظرات پاسخگويان نسبت به متغيّرهاي مورد مطالعه در زمينة نقش آنها در كاهش و يا گسترش فرهنگ ايثار و شهادت در محافل عمومي و سازمانهاي دولتي
جمعبندي نتايج
بررسي تحليلي نتايج به دست آمده، نشاندهندة اين واقعيّت است كه در جامعه، نسبت به گسترش فرهنگ ايثار و شهادت در سطح كلان، اقدامات مناسب صورت نگرفت و مطابق با نتايج پژوهش انجامگرفته به وسيلة «سعيد معدني»، حكومت به طور رسمي متولّي اين امور گرديد. بنابراين در حركتها و اقدامات فرهنگي ميبايد نظام حكومتي از طريق سازمانهاي غير حكومتي و پتانسيلهاي مردم استفاده نمايد و دولت نقش نظارتي، حمايتي و هدايتي داشته باشد و اين امر زماني ممكن ميگردد كه مفهوم فرهنگ ايثار و شهادت به صورت دقيق در جامعه تعريف و مشخّص گردد به طوري كه اين مفاهيم قابليّت ارزيابي و اندازهگيري داشته باشد تا بتوان برنامهها و سياستها را ساماندهي نمود. مسألهاي كه در واقع در ايران صورت نگرفته و انجام برنامهها مبتني بر نظرات شخصي و از همه مهمتر، قائم بودن به اشخاص و مديران داشته است و با تغيير در مديريّتها، برنامهها وسياستها نيز تغيير ميكند و معمولاً برخورد با مقولة ايثار و شهادت به جاي اين كه مبتني بر برنامهريزي سيستميك و مبتني بر برنامه باشد، بيشتر به صورت احساسي انجام ميپذيرد كه اين امر باعث تداخل و عدم هماهنگي بين سازمانهاي متولّي ميگردد و دليل اين ادّعا، مصاحبههاي انجام گرفته است با مسؤولان و متولّيان و كارشناسان مربوطه بود كه در واقعيّت با وجود مسؤوليّت نميدانستهاند كه چه وظايفي را عهدهدار بود و با وجود عدم اين شناخت، اين واقعيّت مشخّص ميگردد كه برنامهها و سياستها چگونه ميبايدعملي و در نهايت تبديل رفتار و نهادينه گردند.
با توجّه به واقعيّات فوق ميبايد در نهادينه نمودن فرهنگ ايثار و شهادت غير منطقي و عجولانه عمل ننمائيم و تلاش مسؤولان و برنامهريزان بر اين اصول مبتني گردد كه با رعايت اصل جامعهپذيري و فرهنگپذيري و رعايت اصول و برنامههاي اجراي اين فرايندها در واقعيّت با آماده نمودن ذهن كنشگران در دورهاي نسبتاً ميان مدّت، فرايند نهادينه شدن فراهم گردد و اين مهم زماني به تحقق ميرسد كه نظر واحد و مبتني بر اجماع بين برنامهريزان فرهنگي كشور بر مبناي اصول ملّي و ديني و دوري از هرگونه تنگ نظري و... انجام پذيرد.
ارائة پیشنهادها:
ـ با توجّه به میانگینهای به دست آمده (میانگین نظرات پاسخگویان محافل عمومی 66/1 از 5) در زمینة اثر متغیّر شرایط فرهنگی، اجتماعی و... در کاهش ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در محافل عمومی و سازمانهای دولتی ضرورت دارد که مسؤولان سیاسی و اجتماعی جامعه در زمینة پدیدهها و رخدادهای موجود در جامعه، دقّت و توجّه نمایند؛ زیرا بر اساس یافتههای پژوهش پاسخگویان نسبت به گسترش روحیّة دنیاگرایی در جامعه، ترجیح ارزشهای مادّی بر معنوی، کمتوجّهی به ارزشهای دینی، ارزش شدن پول و مادّیّات در جامعه و استفاده ابزاری از دین، دارای دیدگاه مثبتی نبودهاند؛ لذا در سطح کلان پیشنهاد میگردد که مسؤولان سیاسی و فرهنگی در زمینة پیشگیری از گسترش ارزشهای نادرست فوق در جامعه، تجدید نظر نمايند و با برنامهریزی مناسب و استفاده از نظر کارشناسان، زمینه را برای بهبود شرایط فرهنگی، اجتماعی و... جامعه در راستای گسترش فرهنگ ایثار و شهادت فراهم آورند.
ـ بر اساس یافتههای پژوهش، میانگین نظرات پاسخگویان محافل عمومی در مورد نقش تلاشها و فعّالیّتهای روحانیّون در گسترش و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه (8/1 از 5) و پاسخگویان کارمند (1/2 از5) و در مجموع کلِّ پاسخگویان (89/1 از 5) بوده که این میانگین ممکن است در واقعیّت چنین نباشد؛ امّا در ذهنیّت پاسخگویان چنین مسألهای وجود دارد و از آنجا که بر اساس دیدگاههای موجود در نگرش و نقشی که ذهنیّت در نگرش پاسخگویان میتواند در بسیاری از زمینهها داشته باشد، پیشنهاد میگردد روحانیّون پرتلاش و ایثارگر و از همه مهمتر، سازمان تبلیغات اسلامی با ارائة برنامههای جامع به انجام پژوهشهای علمی در زمینة علل وقوع چنین رخدادی که در واقعیّت خلاف واقع است، اقدام نمایند؛ زیرا روحانیّون با تلاش خستگیناپذیر و الگو گرفتن از ائمه (ع) در سنگر مبارزه با بیعدالتیها، کوشش و فعّالیّت بیشائبهای را انجام میدهند؛ امّا در ذهنیّت پاسخگویان چنین امری وجود نداشت. بنابراین آسیبشناسی این مسأله، ضرورت دارد و سازمان تبلیغات با استفاده از مشاوران جامعهشناس و روانشناس و از همه مهمتر، روانشناسان اجتماعی میتوانند این مشکل را مرتفع نمایند.
ـ با توجّه به نظرات پاسخگویان در زمینة متغیّر ترکیبی میزان دارا بودن مسؤولان سازمانها و نهادهای متولّی فرهنگ از مؤلّفههای فرهنگ ایثار و شهادت و پایین بودن میزان میانگین نظرات پاسخگویان (محافل عمومی 78/2 از5 و کارمندان 6/2 از 5 و کل پاسخگویان 7/2 از 5)، پیشنهاد میگردد که مسؤولان استان در انتخاب مدیران دقّت و توجّه بیشتری نمایند و مدیرانی را انتخاب نمایند که خود عامل شاخصها و مؤلّفههای فرهنگ شهادت و ایثار باشند و بدین واسطه از بروز چنین پدیدهای جلوگیری نمایند.
6ـ با توجّه به نظرات پاسخگویان در زمینة عدم موفّقیّت سازمانهای متولّی فرهنگ (به استثنای سازمان بنیاد شهید و امور ایثارگران و ستاد بزرگداشت مقام سرداران شهید) پیشنهاد میگردد که در سازمانهای متولّی فرهنگ از مشاوران اجتماعی و به خصوص روانشناسان اجتماعی استفاده نمایند تا از بروز چنین ذهنیّتی در جامعه پیشگیری نمایند.
7ـ با توجّه به نتایج تحقیق و تجربیّات محقّق، پیشنهاد میگردد که فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه تبدیل به رفتار گردد و این عمل به گونهای نباشد که بعضی از اعضای صدیق جامعة ایثارگری، از این که خود را ایثارگر معرّفی نمایند، شرمنده باشند و ذهنیّت عموم مردم نیز نسبت به ایثارگران و در مجموع مؤلّفههای فرهنگ ایثار و شهادت را نیز با ارائة برنامههای زمانبندیشده دگرگون نمایند.
جمعبندي پشنهادها و پيشنهاد نهايي
سرانجام درمجموع با توجّه به دادههاي حاصل در زمينه متغيّرهاي مورد مطالعه (شرايط فرهنگي اجتماعي موجود در جامعه در جهت كاهش و ضعف ترويج فرهنگ ايثار و شهادت، تلاشها و فعّاليّتهاي روحانيّت جهت ترويج و گسترش فرهنگ ايثار و شهادت، كمتوجّهي و عدم تكريم ايثارگران در جامعه، تناقض در برنامههاي صدا و سيما عدم هماهنگي و ارتباط بين سازمانهاي متولّي فرهنگ، رفتار وعمل نادرست مسؤولان، ميزان پايين بودن عامليّت و برخورداري مسؤولان از شاخصها و مؤلّفههاي فرهنگ ايثار و شهادت دركاهش و ضعف ترويج فرهنگ ايثار و شهادت، نقش بسيار مهمّي دارد، به طوري كه بر اساس يافتههاي تحقيق پاسخگويان، نسبت به متغيّرهاي در نظر گرفته شده، داراي نگرش مثبتي نبودند و براين باورند كه شرايط فرهنگي اجتماعي موجود در جامعه همانند دوران جنگ و يا به تعبير جامعهشناسان انقلاب، همانند دوران ماه عسل انقلابات نبود و ايثار، از خودگذشتگي، زندگي مبتني بر زهد و تقوا، ميانهروي،پرهيز از اسراف، بيتوجّهي به امور دنيوي و... كمتر شد و جامعه از حالت ايده آل ( شرايط اوايل انقلاب و دوران جنگ ) خارج گشت و در چنين بستري، امكان رشد شكوفايي و ترويج فرهنگ ايثار و شهادت وجود ندارد. و اين كه چرا در جامعه، چنين شرايطي پديد آمده، خود نيازمند پژوهش مستقلّي است؛ امّا به عنوان راهنما و هدايتگري جهت انجام پژوهشهاي آتي، ريشههاي اين پديده را در اصول و برنامههاي توسعه بعد از جنگ بايد جستجو نماييم؛ زيرا در برنامههاي توسعه بعد از جنگ با وجود محور بودن اصول اسلامي، انساني كه به واسطه اجراي برنامههاي توسعه حتّي در صورت موفقيّت، تربيت ميشد، ديگر انساني ايثارگر و شهادتطلب نيست؛ بنابراين اگر بخواهيم فرهنگ ايثار و شهادت را بر اساس اصول مطرح شده در فرايند فرهنگپذيري و جامعهپذيري، نهادينه نماييم ميبايد نسبت به سياستها و برنامههاي كلّي نظام دقّت و توجّه بيشتري نمابيم. همچنين متغيّر ديگر اين پژوهش، نقش روحانيّت در ترويج فرهنگ ايثار و شهادت بود وتاريخ شيعه، بيانگر نقش بيبديل اين انسانهاي از خود گذشته بوده كه از تمامي هستي خود در راه اعتلا فرهنگ اسلامي گذشتهاند؛ امّا نتايج پژوهش نشان ميدهد كه نگرش پاسخگويان و افراد مورد مطالعه نسبت به تلاشها و كوششهاي روحانيّت چندان مثبت نيست كه ميبايددر اين زمينه، تحقيقي انجام پذيرد كه چرا با وجود از خودگذشتگيهاي روحانيّت و دوري آنان از امور دنيوي و خدامحوري آنان و...، شهروندان چنين نظري را ابراز نمودهاند. بنابراين در اين زمينه نيز ميبايد با دقّت و توجّه بيشتر برنامههاي تبليغاتي و اجتماعي روحانيّت ساماندهي شود.
از ديگر متغيّرهاي اين پژوهش ميتوان به نقش برنامههاي صدا وسيما، عدم هماهنگي بين سازمانها و نهادهاي متولّي ياد نمود كه در واقع با وجود موفّقيّت نسبي صدا وسيما در ارائه برنامههاي مرتبط با گسترش فرهنگ ايثار و شهادت، مشكلي كه فراروي جامعه وجود دارد، تناقض در برنامههاست كه متأسّفانه در بعضي از برنامهها رفتارها، كنشها و... مطرح و تبليغ ميشود كه با فرهنگ ايثار و شهادت، تناقض دارد. همچنين بر اساس قانون و مفاد موجود درتصويبنامة شمارة 9495/ت 24465 هـ مورخ 1/2/81 هيأت محترم وزيران، پيرامون بند «د» مادّة 159 قانون برنامة سوم توسعه با عنوان آييننامة طرح ترويج فرهنگ ايثار و شهادت، سازمانهاي مختلف، متولّي انجام وظائف در راستاي ترويج فرهنگ ايثار و شهادت شدهاند كه بررسيهاي انجام گرفته در اين پژوهش نشان ميدهد كه در استان گلستان دستگاهها به صورت جزيرهاي عمل نمودهاند و اگر هم در زمينة ترويج فرهنگ فوق، اقداماتي را انجام دادهاند، بيشتر جهت جذب اعتبار و بودجه بوده است و زماني كه از دستگاهها بر اساس پرسشنامة تنظيم شده، خواسته شد كه اقدامات و فعّاليّتها و ميزان بودجه دريافتي و هزينه شده را بيان نمايند،هيچ يك ازدستگاهها به پرسشنامه پاسخ نداند و تنها صدا وسيما به پرسشنامة فوق پاسخ داد؛ امْا از نظر علمي و عملي، پاسخهاي آنها، قابليّت استفاده نداشت و ميتوان گفت كه پاسخ به سئوالات پرسشنامه تنها جهت رفع تكليف بوده است. بنابراين ميتوان گفت كه سازمانهاي متولّي ارتباط، هماهنگي، انسجام و... را با يكديگررا نداشتند كه با وجود زحمات اداره كل بنياد شهيد و امور ايثارگران در واقع فعّاليّتها ابتر مانده است كه ميبايد در زمينه هماهنگي اقدامات لازم اتخاذ گردد.
متغيّر ديگري كه در اين پژوهش مورد نظر قرار گرفته، رفتارها و عملكرد مسؤولان سازمانهاي دولتي به عنوان عامل شتابزا و يا بازدارنده درگسترش فرهنگ ايثار و شهادت در نظرگرفته شده است كه نتايج پژوهش، بيانگر نقش بازدارنده عملكرد آنان در ترويج فرهنگ ايثار و شهادت است. در واقع، ميزان برخورداري آنان از شاخصها و مؤلّفههاي فرهنگ ايثار و شهادت در حد مطلوب نيست. بنابراين اين عدم برخورداري و نگرش منفي پاسخگويان نسبت به عملكرد و برخورداري آنان از مؤلّفههاي فرهنگ ايثار و شهادت، زيبنده نظام مقدس اسلامي نيست. لذا پيشنهاد ميگردد كه در انتخاب مسؤولان توجّه و دقّت لازم مبذول گردد تا از بروز چنين بينشي پيشگيري به عمل آيد.
همچنين در اين پژوهش، متغيّري تحت عنوان پايين بودن ميزان تكريم ايثارگران در جامعه وجود دارد كه در نظر عامّة مردم، اين مسأله وجود دارد جامعة ايثارگر(خانوادههاي شهدا، جانبازان و آزادگان) از امكانات بيحد و حصر نظام استفاده مينمايد كه در مواردي، اين نگرش باعث ايجاد ديدگاههاي منفي در جامعه شده است و حتّي براي خود اعضاي جامعه ايثارگري نيز مشكلآفرين است. و اين در حالي است كه فرزندان شهيد، خود تلاشگراني خستگيناپذير بودهاند؛ امّا ميتوان گفت كه بين تصوّر با واقعيّت در مورد جامعة ايثارگري، تفاوت معنادار وجود دارد كه همين تصوّرات غلط و كمتوجّهي نسبت به جامعة ايثارگري، باعث گرفتار شدن بعضي از ايثارگران به انحرافات اجتماعي( اعتياد و...) و مشكلات رواني و... شدهاند. بنابراين پيشنهاد ميگردد كه با استفاده از تجربيّات جهاني و از همه مهمتر، عمل به فرمانهاي الهي و الگو گرفتن از امام علي (ع) در زمينة توجّه به ايثارگران و جهادگران، دين خود را نسبت به آنان انجام دهيد.
در پايان ميبايد به اين مسأله توجّه نماييم كه مشكلات ايجاد شده در زمينة كاهش و تضعيف فرهنگ ايثار و شهادت در جامعه را بر اساس فرهنگ كلّي و ملّي مرتفع نمايم؛ زيرا دگرگوني در ساختارهاي فرهنگي و اجتماعي جامعه، عملكرد و رفتارهاي غير منطقي بعضي از مسؤولان، پايين بودن ميزان برخورداري بعضي از مسؤولان از مؤلّفههاي فرهنگ ايثار و شهادت، عدم تكريم منطقي از جامعة ايثارگري در جامعه، عدم هماهنگي بين نهادهاي متولّي و... را نميتوان در سطح منطقهاي و يا محلّي اصلاح نمود و مشكلات و موانع ايجاد شده در فرايند گسترش فرهنگ ايثار و شهادت، برگرفته از ساختارهاي كلّي فرهنگي، اجتماعي، سياسي و اقتصادي موجود در جامعه است. لذا اگر بخواهيم با عنايت به تفكّرات انديشمندان جامعهشناسي، فرهنگ فوق را نهادينه نماييم، ميبايد از آموزش و پرورش و در فرآيند جامعهپذيري و از همه مهمتر، تعريف عمليّاتي فرهنگ ايثار و شهادت در نظام اجتماعي و به تعبير «پارسنز» ايجاد روابط سيبرنتيك بين نظام فرهنگي، نظام سياسي و نظام اقتصادي ميتوان مشكل نهادينه نمودن فرهنگ ايثار و شهادت را مرتفع نمود كه انجام اين امر ميبايد در فضايي فرهنگي و مبتني برتقويت مكانيزمهاي كنترل دروني و ايجاد روابط اقنايي بين برنامهريزان با تودههاي مردم فراهم نمود. اميد است كه اين پژوهش بتواند ضمن شناسايي متغيّرهاي تأثيرگذار و شناخت خلاءهاي موجود در فرايند فرهنگ ايثار وشهادت، شرايطي را براي نهادينه نمودن فرهنگ فوق و از همه مهمتر، زمينههاي را براي انجام پژوهشهاي بعدي در راستاي تحقّق اهداف فراهم آورد.
پينوشتها:
1. براساس بررسيهاي انجام گرفته و مشاهدات مستقيم نگارندگان پژوهش، آقاي مهندس يوسف جعفري با ايثار و از خودگذشتگي فعّاليّتهاي زيادي را در زمينة هماهنگي بين دستگاه ها طرّاحي نمود؛ امّا در واقع دستگاهها، فعّاليّتهايشان را با يكديگر هماهنگ نكردند و با وجود صرف هزينه در تحقق اهداف با مشكل مواجهند.
2. مشاهدات انجام گرفته در فرايند اين پژوهش به فرزندان شاهدي برخورد نموديم كه به دليل جوسازيهاي ناسالم از اين كه خود را فرزند شهيد معرّفي نمايند، خجالت ميكشيدند و بر اين باور بودند كه با وجود تلاشهايي كه خودشان در مراحل تحصيل متحمّل شدهاند، جامعه به دليل تبليغات غير منطقي، زمينهاي را فراهم نمود كه مردم تصوّر نمايند كه آنها از امتيازات ويژه بهرهمندند و حتّي در مواردي اين باور وجود داشته كه حق و حقوق ديگران را تضيع نمودهاند و افراد مشاهده شده از نظر درسي جزء شاگردان ممتاز دانشگاهها و... هستند.
منابع و مآخذ:
1. ذبيح، علیرضا(1380)، تأثير وجود فرهنگ شهادت طبي در حفظ دين و ارزشهاي ديني، قم: مؤسسهي آوزشيپژوهشي امامخميني(ره).
2. رفيعپور، فرامرز(1367)، با كندوكارها و تيداشتها، چاپ دوم، تهران: شركت سهامي انتشارات.
3. روح الامینی، محمود(1375)، گرد شهر با چراغ در مبانی انسانشناسی، تهران: زمان.
4. قائدي، يحيي(1380)، «بررسي موانع ترويج ايثارگري و شهادت در سطوح مختلف اقتصادي، فرهنگي، سياسي، اجتماعي»، مجموعه مقالات همايش ايثارگران و شوراي اسلامي شهر، نشر.
5. کوئن، بروس(1371)، درآمدی به جامعهشناسی، ترجمة محسن ثلاثی، تهران: فرهنگ معاصر.
6. محسنی، منوچهر(1367)، جامعهشناسی عمومی، تهران.
7. معدنی، سعید(1378)، مقدمهاي بر مفهوم فرهنگ شهادت و شيوههاي ترويج آن، تهران: ادارهكلّ تحقيقات بنياد شهيد.
|
مقالات و پايان نامه ها 
